Ánh sáng là một phần quan trọng không thể tách rời của kiến trúc, làm tăng giá trị của không gian công trình ở cả hai khía cạnh, vừa là yếu tố kỹ thuật - công năng đáp ứng nhu cầu sử dụng, vừa là phương tiện để có thể sáng tạo nên hiệu quả thẩm mỹ.

Thiết kế chiếu sáng cũng quan hệ chặt chẽ với thiết kế nội thất. Một công trình tốt đồng nghĩa với việc có một hệ thống chiếu sáng tốt, cả chiếu sáng tự nhiên lẫn chiếu sáng nhân tạo.

Câu chuyện về ánh sáng trong công trình - vấn đề muôn thuở.

Chiếu sáng trong kiến trúc nội thất có nhiều dạng và có nhiều cách phân loại. Có thể phân loại theo các cách sau:
Chiếu sáng tự nhiên- ánh sáng mặt trời.

Món quà vô giá mà con người nhận được từ thiên nhiên chính là ánh sáng mặt trời. Trước khi tạo ra được những nguồn sáng nhân tạo, thì nguồn sáng dành cho các công trình kiến trúc và con người hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên. Vấn đề làm sao để khai thác nguồn sáng mặt trời chiếu sáng cho công trình là một điều quan trọng. Nếu không khai thác được công năng của ánh sáng công trình kiến trúc sẽ không còn ý nghĩa nữa.

Một số giải pháp để khai thác ánh sáng tự nhiên:

- Khai thác ánh sáng qua các hệ kết cấu bao che ở bên (tường, vách, cửa,…) và khai thác ánh sáng từ mái. Các bộ phận này ngoài nhiệm vụ chính là bao bọc, tạo hình kiến trúc, tạo sự thông thoáng thì còn có nhiệm vụ không kém quan trọng khác là đón ánh sáng mặt trời. Trong trường hợp có mâu thuẫn thì yếu tố chiếu sáng, phải được ưu tiên hơn các yếu tố khác. Không vì những ô cửa đẹp mà lại để công trình thiếu sáng, hoặc lạm dụng đón nắng quá nhiều gây chói sáng.

Sử dụng giếng trời đón ánh sáng tự nhiên:

su dung gieng troi don anh sang tu nhien

Sử dụng giếng trời là giải pháp phổ biến nhất trong việc lấy ánh sáng và tạo sự thông thoáng trong các công trình nhà phố

  • Khai thác ánh sáng tự nhiên là điều cần thiết, song có một số không gian cần phải giảm bớt cường độ sáng của ánh sáng tự nhiên. Nói cách khác là phải có giải pháp điều chỉnh, điều hoà ánh sáng tự nhiên để có độ sáng cần thiết tương ứng với hoạt động của con người trong không gian đó. Sử dụng các loại vật liệu có thể chủ động khai thác hay điều chỉnh nguồn sáng. Để điều chỉnh ánh sáng đi vào nơi cần đến, vật liệu cần phải cho phép ánh sáng đi qua mà phổ biến nhất là kính. Kính trắng trong cho phép ánh sáng đi qua gần đạt mức 100%. Ngoài ra, để giảm mức độ chiếu sáng các hệ lam chắn nắng cũng là một giải pháp hữu hiệu, góp phần điều tiết ánh sáng tự nhiên, tránh hiện tượng chói sáng và giảm mức nhiệt cho công trình.


su dung lam chan nang de don anh sang tu nhien

Đón sáng thông minh với hệ thống lam chắn nắng

Bước tiến dài trong lịch sử - chiếu sáng nhân tạo

Dù ánh sáng tự nhiên là vô giá nhưng lại có chu kì, khi mặt trời tắt nắng là lúc con người phải đối mặt với bóng tối. Trải qua hàng ngàn năm như vậy, cuối cùng phát minh vĩ đại nhất, có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế kỉ 20 chính là sáng tạo ra hệ thống chiếu sáng nhân tạo bằng điện. Từ đây, thiết kế hệ thống chiếu sáng nhân tạo trở thành một tiêu chuẩn quan trọng bởi vì công trình nào cũng đều có những hoạt động thường xuyên hoặc không thường xuyên vào buổi tối.

Đã bước qua thời kì chiếu sáng chỉ là lắp bóng đèn. Một hệ thống chiếu sáng nhân tạo tốt phụ thuộc vào hai yếu tố là chất lượng của thiết kế và chất lượng của thiết bị chiếu sáng. Hiện nay, các công trình kiến trúc đòi hỏi chất lượng hệ thống chiếu sáng nhân tạo ngày càng cao, thậm chí phải đạt tới tầm nghệ thuật chứ không đơn thuần chỉ là đủ sáng để phục vụ các sinh hoạt của con người.

su dung anh sang nhan taocho cac cong trinh cong cong

Ánh sáng nhân tạo phải được thiết kế đạt đến tầm nghệ thuật

Trong mỗi không gian cần phân loại rõ các hệ thống chiếu sáng để thiết kế cho phù hợp. Thường phân thành ba hệ thống chiếu sáng như sau:

  • Chiếu sáng chung: là hệ thống chiếu sáng đảm bảo đều khắp cho những sinh hoạt thường ngày như đi lại, vui chơi,... Yêu cầu ánh sáng chiếu đều, không chói.
  • Chiếu sáng cục bộ hay tập trung: là loại chiếu sáng dành cho các công việc có đặc thù như khu vực tiếp khách, làm việc, ăn uống... Chiếu sáng tập trung cần nghiên cứu kỹ tính chất, yêu cầu công việc để chọn ra sản phẩm phù hợp.
  • Chiếu sáng trang trí: là hệ thống chiếu sáng nhằm làm tăng yếu tố thẩm mỹ công trình. Chiếu sáng trang trí có thể là hệ thống quy mô lớn ở công trình công cộng hoặc chỉ là chiếu sáng tạo điểm nhấn ở một số vị trí. Chiếu sáng trang trí hiện nay cũng được đầu tư khá nhiều trong các công trình.

su dung den chieu sang trang tri de tao diem nhan

Quán bar sử dụng hệ thống chiếu sáng để tạo ra nét đặc biệt riêng

Nói chung, thiết kế hệ thống chiếu sáng nhân tạo trên thực tế không hề dễ dàng, đòi hỏi người thiết kế phải am hiểu trên nhiều phương diện: kiến trúc nội thất, kỹ thuật điện,… ngoài ra còn phải biết lựa chọn, ứng dụng những sản phẩm chiếu sáng hiện có trên thị trường. Việc thiết kế hệ thống quản lý và điều khiển chiếu sáng cũng phải phải thật khoa học, nguyên tắc rõ ràng để thuận tiện trong quá trình sử dụng cũng như sửa chữa, thay thế.

Từ câu chuyện về ánh sáng có thể thấy được tầm quan trọng của ánh sáng trong mỗi công trình. Hi vọng qua bài viết, bạn có thể tìm thấy giải pháp và sản phẩm phù hợp cho công trình của mình về vấn đề thiết kế hệ thống chiếu sáng.


(Nguồn: Báo Kiến trúc)